Waarom je gespannen bent ook als er niets aan de hand is.

Je zit ’s avonds in de zetel en de dag zit erop, maar je lichaam staat nog aan. Schouders gespannen, gedachten die maar niet stil worden en ergens in je borst zit een spanning die je niet kunt plaatsen. Misschien word je ook wakker om half vier ’s nachts, zonder reden, met een lichaam dat moe is maar gedachten die alweer op volle toeren draaien.

Ik weet wat dat is. Toen ik dacht dat ik een burn-out had, was het eigenlijk een amygdala die veel te snel in overdrive ging.

Je amygdala: ons interne alarmsysteem

De amygdala is een klein deeltje diep in je hersenen dat werkt als ons persoonlijk alarmsysteem en signaleert wanneer er gevaar dreigt. Maar er is iets wat de meeste mensen niet weten: de amygdala gaat zich linken aan wat we het impliciete geheugen noemen, wat eigenlijk wil zeggen dat je lichaam ook een soort van geheugen heeft. Een geheugen zonder woorden, zonder bewuste herinneringen, gewoon opgeslagen ervaringen in je lichaam. En wanneer er een trigger is, kan je zenuwstelsel iets uit het verleden opnieuw gaan beleven, ook al heeft dat weinig te maken met wat er nu eigenlijk gebeurt.

Een voorbeeld dat veel mensen herkennen

Stel dat je partner iets zegt op een bepaalde toon en iets in jou slaat dicht, terwijl je rationeel weet dat er niets ernstigs aan de hand is. Of iemand reageert niet op je bericht en je gedachten gaan meteen uit naar het ergste. Je amygdala signaleert gevaar, terwijl er op dat moment geen gevaar is. Je lichaam heeft immers onthouden dat een bepaalde situatie ooit gevaarlijk was. Je spieren spannen op, je ademhaling verandert en je gaat lichamelijk opnieuw beleven wat je vroeger hebt beleefd.

Dat is geen overreactie, dat is je zenuwstelsel dat precies doet waarvoor het gemaakt is. Wanneer de amygdala alarm slaat, kapen de oudere hersenen als het ware de nieuwere. Overleven komt eerst, de rest volgt later of helemaal niet.

Hoe dat patroon sterker wordt

Bij trauma leert de amygdala dat de wereld gevaarlijk is. Peter Levine beschrijft het zo: traumasymptomen worden niet veroorzaakt door de gebeurtenis zelf, maar door de overlevingsenergie die niet uit het lichaam is ontsnapt en daar vastzit, waardoor die energie het systeem blijft activeren. Soms zelfs tot jaren later.

Chronische stress werkt op dezelfde manier, ook zonder één grote traumatische gebeurtenis. Jaren van werkdruk, altijd aan, nooit genoeg rust, dat stapelt zich op in het lichaam en de amygdala raakt steeds sneller getriggerd waardoor kleine dingen groot gaan aanvoelen. Chronische stress vernauwt ook de nekspieren, wat de bloedtoevoer naar de nieuwere frontale hersenen vermindert. Hierdoor ga je letterlijk minder helder denken omdat dit deel van de hersenen tijdelijk uitgeschakeld worden ten voordele van de oudere overlevingshersenen.

Waarom praten soms niet genoeg is

Cognitieve therapie is waardevol en het helpt je patronen te zien en inzicht te krijgen, maar er is iets wat ik zelf heb ondervonden en wat ik nu ook hoor van veel mensen die naar mij komen: je kunt alles begrijpen, maar het toch nog steeds voelen. Dat komt omdat je vanuit het hoofd die spanningen eigenlijk niet kunt opzoeken. 80% van alle informatie in het zenuwstelsel stroomt van het lichaam naar de hersenen. Slechts 20% gaat de andere richting. Dit betekent dat je lichaam veel meer informatie naar je brein stuurt dan omgekeerd.

Hoe Somatic Experiencing dat anders aanpakt

Het grote verschil is dat je bij Somatic Experiencing vanuit het lichaam gaat werken. Je gaat met die spanningen, met sensaties, met emoties aan de slag in plaats van vanuit het hoofd.

Wat daarbij belangrijk is om te weten: je lichaam maakt geen onderscheid tussen iets dat vroeger is gebeurd en wat er nu gebeurt. Als je vertelt over een situatie van vorige week die iets triggerde, gaat je lichaam op dat moment al signalen beginnen afvuren, alsof het opnieuw gebeurt. En precies daar kunnen we mee aan de slag. We hoeven niet terug naar het trauma zelf, maar werken met wat je lichaam nu laat zien.

Niet via redeneren, maar via wat je nu voelt in je lichaam.

Door keer op keer kleine doses activatie op te roepen en dan terug te keren naar rust, leert je zenuwstelsel iets nieuws: dit gevoel kan ik aan en ik word niet meegesleurd. Zo activeer je het zelfregulerend vermogen van je lichaam, stap voor stap.

Als je het gevoel hebt dat je alles cognitief begrijpt, maar nog steeds spanning voelt, druk of iets dat niet klopt, dan kan somatisch werk een ingang zijn om terug te leren communiceren met je zenuwstelsel en je lichaam.

Verder gaan dan begrijpen

Wil je weten waar jouw zenuwstelsel nu staat? De gratis Zenuwstelselscan geeft je in een paar minuten een concreet beeld.

Wil je begrijpen waarom jouw zenuwstelsel zo reageert?? In de Zenuwstelsel Gids lees je waarom jouw zenuwstelsel doet wat het doet, en wat je daar stap voor stap aan kan veranderen.

Voor persoonlijke begeleiding kan je een kennismakingsgesprek boeken via medericmindbody.com/nl/contact.