Hoogsensitief en snel overprikkeld? Dit is wat er in je zenuwstelsel gebeurt en wat je er aan kan doen.
Geluiden komen harder binnen dan bij anderen. Fel licht is vervelend. Een drukke ruimte vreet energie. Na een gewone week ben je uitgeput op een manier die mensen om je heen niet altijd begrijpen.
Als hoogsensitief persoon verwerk je alles dieper dan gemiddeld. Elke prikkel, elk gesprek, elke sfeer in een ruimte. En dat heeft een directe impact op je zenuwstelsel, en meer bepaald op hoe snel je buiten je tolerantievenster schiet.
Je tolerantievenster is smaller dan je denkt
In mijn artikel over het tolerantievenster leg ik uit wat die zone is waarbinnen je zenuwstelsel goed kan functioneren. Je kunt nadenken, contact maken, iets voelen zonder erdoor meegesleurd te worden.
Bij hoogsensitieve mensen is dat venster kleiner dan bij anderen, doordat het systeem meer opvangt en dus sneller vol zit.
Een eetgeluid, een volle trein, een gespannen sfeer in een ruimte. Voor jou is dat soms genoeg om uit je venster te schieten, voor iemand anders niet.
Als dat regelmatig gebeurt en je weet niet goed waarom, ga je twijfelen aan jezelf. Dit is gewoon hoe je zenuwstelsel in elkaar zit.
Een systeem dat geleerd heeft op scherp te staan
Hoogsensitiviteit heeft vaak een vroeg verhaal. Een omgeving die onvoorspelbaar was, weinig ruimte om terug op jezelf te komen, of een moeilijke start in het leven waarbij je zenuwstelsel al vroeg op scherp moest staan.
Bij mij was dat letterlijk zo. Ik ben te vroeg geboren en heb de eerste weken doorgebracht in een couveuse. Mijn zenuwstelsel heeft vanaf dag één geleerd om de omgeving te scannen. Altijd alert. Altijd klaar.
Dat was op dat moment slim. Het systeem onthoudt het alleen wel. En jaren later ben je nog steeds sneller geactiveerd dan mensen om je heen begrijpen.
Wat HSP overprikkeling met je denken doet
Als je buiten je tolerantievenster schiet, schakelt je prefrontale cortex gedeeltelijk uit. Dat is het deel waarmee je nadenkt, plant en focust. Je zenuwstelsel stuurt alle energie naar overleven, en nadenken staat dan lager op de prioriteitenlijst.
Herkenbare signalen:
Moeite met focussen
Vergeten wat je wilde zeggen
Springen van gedachte naar gedachte
Snel geïrriteerd raken
Het gevoel dat je hoofd vol zit
Dat herken je misschien van ADD of ADHD, maar vaak is het activatie.
Sommige hoogsensitieve mensen krijgen die diagnose. Soms klopt dat ook. Regelmatig is wat er speelt een zenuwstelsel dat te vaak en te lang buiten zijn venster opereert.
Gejaagdheid als standaardinstelling
Als je lang genoeg buiten je venster zit, voelt gejaagdheid normaal. Je weet niet beter. Je denkt dat je gewoon zo bent.
In een maatschappij die structureel snel gaat, krijg je als hoogsensitief persoon weinig ruimte om te herstellen. De omgeving vraagt meer dan je systeem aankan, en als je geleerd hebt om je behoeften weg te cijferen, stapelt het zich op.
Reguleren, niet vermijden
De eerste neiging bij overprikkeling is je terugtrekken. Minder doen, minder afspreken. Dat helpt op korte termijn, maar je venster vergroot er niet van.
Wat wel helpt, is leren herkennen wanneer je systeem begint te activeren. Wanneer ben je meer geactiveerd dan normaal? Wanneer worden gedachten drukker? Wanneer voel je spanning in je borst of schouders? Die signalen komen eerder dan je denkt.
Als je ze leert lezen, kun je eerder bijsturen:
Even naar een stillere ruimte of naar buiten gaan
Je voeten voelen op de grond
De dubbele inademing: twee keer kort inademen via de neus, dan lang en langzaam uitademen uit je mond alsof je door een rietje blaast.
Als je overprikkeld bent, ga je automatisch in je hoofd zoeken naar oplossingen, maar de oplossing zit in je lichaam.
Leren communiceren met je zenuwstelsel
Voor hoogsensitieve mensen is zelfzorg geen extraatje. Het is leren communiceren met je zenuwstelsel, ook in de momenten dat het goed gaat.
Juist op rustigere momenten, zoals aan het einde van de dag, is het waardevol om even bij jezelf te checken. Waar sta ik nu? Wat heeft mijn systeem nodig?
Kleine gewoontes die helpen:
Een vast ritme hanteren met actieve beweging bij het opstaan en bewuste vertraging in de avonduren om je systeem te reguleren
Schermen vermijden voor het slapengaan
Letten op suiker in je voeding, want dat versterkt activatie
Dagelijkse grondingsoefeningen, ook als het goed gaat
Hoe beter je je systeem leert kennen, hoe sneller je kunt bijsturen voor je volledig uit je venster schiet.
Verder gaan dan begrijpen
Wil je weten waar jouw zenuwstelsel nu staat? De gratis Zenuwstelselscan geeft je in een paar minuten een helder beeld.
Wil je begrijpen waarom jouw zenuwstelsel reageert zoals het doet? De Zenuwstelsel Gids legt uit waarom je zenuwstelsel doet wat het doet, en wat je er stap voor stap aan kunt veranderen.
Op zoek naar persoonlijke begeleiding? Lees meer over 1:1 sessies.
