De polyvagale ladder: in welke stand staat jouw zenuwstelsel?
Soms voel je je verbonden, rustig en aanwezig. Soms gejaagd en gespannen. En soms gewoon leeg en verdoofd.
Dat zijn geen willekeurige stemmingen. Dat zijn de drie standen van je zenuwstelsel, beschreven door neurowetenschapper Stephen Porges in de polyvagaaltheorie. Hij noemt het de polyvagale ladder.
Bovenaan: de plek waar je jezelf bent
Bovenaan staat het ventrale vagussysteem. Dit is je thuisstand: veiligheid, verbinding, nieuwsgierigheid. Je kunt nadenken, spelen, crëeren en echt contact maken met jezelf en anderen. Je gezicht is ontspannen, je stem warm, je houding open.
Denk aan een gesprek waarin je je volledig op je gemak voelde, of een avond waarop je gewoon aanwezig was zonder dat je daar moeite voor moest doen. Dat is deze stand.
In de ventrale vagusstand ben je niet aan het overleven. Je bent aan het leven.
In het midden: altijd paraat, ook als het niet nodig is
In het midden staat de sympathische activatie: de vecht-of-vluchtstand. Je lichaam maakt zich klaar voor actie. Hartslag omhoog, spieren gespannen, gedachten gaan snel. Deze stand is nuttig bij echte gevaren.
Maar bij chronische stress blijft dit systeem actief, ook als er geen echt gevaar dreigt. Je lichaam staat continu aan, ook als de situatie dat allang niet meer vraagt. Dat kost energie. Veel energie.
Onderaan: overleven.
Aan de basis bevindt zich de dorsale vagus-toestand: immobilisatie of bevriezing. Dit vertegenwoordigt de meest primitieve overlevingsreactie van ons systeem. Je lichaam gaat in een spaarstand; je ervaart een gevoel van leegte, vlakheid of afsluiting. Er is op dat moment weinig energie, emotie of oprechte aanwezigheid beschikbaar.
Je daalt de ladder af. Je klimt hem ook weer op.
Wanneer de druk te groot wordt, daalt je zenuwstelsel automatisch naar een lagere trede. Eerst sympathisch (activatie), dan dorsaal (bevriezing).
Iemand die chronisch overprikkeld is, wisselt vaak tussen die twee onderste treden: gejaagd en gespannen, dan uitgeput en leeg, dan weer gejaagd. De bovenste trede, de plek van echte rust en verbinding, voelt dan ver weg of zelfs onbekend.
Het goede nieuws: je kunt de ladder ook weer opklimmen. Niet door wilskracht, maar door kleine, veilige stappen die je zenuwstelsel signalen van veiligheid geven. Dat vraagt oefening en tijd. Maar het is mogelijk.
Er is niets mis met jou
Veel mensen die ik begeleid schamen zich voor hoe ze reageren. Te emotioneel. Te gevoelig. Te uitgeput. Zodra cliënten inzien dat hun automatische reacties geen persoonlijk falen zijn, maar een uiting van hun neurobiologie, ontstaat er een fundamentele verschuiving.
Klaar voor een eerste stap?
De gratis Zenuwstelselscan helpt je in kaart te brengen in welke toestand jouw zenuwstelsel zich nu bevindt. Kun je meteen invullen.
In de Zenuwstelsel Gids vind je de polyvagale ladder, het tolerantievenster en een dagelijkse 30-seconden check-in uitgewerkt. (€30)
Liever één op één werken? Boek een kennismakingsgesprek via medericmindbody.com/nl/contact.
