Altijd aan: leven met een zenuwstelsel dat niet tot rust komt

Er is spanning in mijn lichaam en mijn hoofd draait overuren. Zo begint het vaak. Mijn zenuwstelsel staat aan zonder dat er iets aan de hand is, en mijn gedachten gaan op zoek naar een reden.

Voelen is dan het moeilijkste. Lange tijd merkte ik niet eens dat ik wegging van mijn gevoelens en emoties. Ik zat in mijn hoofd en het lichaam draaide ergens onder mij verder. Nu merk ik het sneller en weet ik hoe ik terugkom.

Ik schrijf dit als iemand die hier zelf nog elke dag over bijleert.

De term vinden

Toen ik de term GHIA tegenkwam had ik eindelijk een naam voor wat ik voelde. GHIA staat voor Global High Intensity Activation en komt uit Somatic Experiencing, een lichaamsgerichte methode om stress en trauma te verwerken. Het gaat om een zenuwstelsel dat heel vroeg in het leven in overlevingsstand is geschoten en daar nooit helemaal uit is gekomen. Er is altijd een hoge basisspanning, ook als er nu niets aan de hand is.

Een diagnose is het niet. Wat het mij vooral gaf was een verklaring voor iets wat ik niet begreep. Waarom sommige vormen van therapie te intens waren voor mij, terwijl ze voor anderen leken te werken.

Te diep en te snel

Ik ben zelf enkele keren te diep en te snel gegaan. Mijn systeem sloeg dan helemaal tilt en bleef hangen in spanning en bevriezing, de toestand waarin het lichaam verstijft en het voelen wegvalt. Wat bedoeld was als loslaten werd een nieuwe overweldiging.

Daar heb ik geleerd om traag te gaan, in kleine doses spanning, in plaats van op zoek te gaan naar een grote ontlading. In Somatic Experiencing heet dat titratie. Vaak en zacht oefenen, op een manier die het systeem niet in overdrive zet maar geleidelijk meer ruimte geeft om gewoon te zijn.

De intentie moet ook kloppen. Doe ik deze oefening om van een gevoel weg te gaan, of om er even bij te kunnen blijven? Van buitenaf zie je het verschil niet, maar van binnen voel je het wel.

Blijven lukt alleen als het niet te veel is (binnen je tolerantievenster). Wordt de emotie of de sensatie te intens, dan ga ik terug naar mijn gedachten.

Hoe het bij mij leeft

Bij mij zit de spanning vooral in de buik en de linkerschouder. Daar trekt het samen.

Wat ik lang niet begreep is dat ook goede dingen mijn systeem kunnen laten samentrekken. Groei, zichtbaarheid, contact. Raja Selvam, een van de leraren binnen Somatic Experiencing, legt uit dat het lichaam bij vroege stress geen onderscheid maakt tussen goede en slechte opwinding. Het is allemaal meer dan het gewend is.

Sociale activiteiten kunnen mij reguleren, maar ook ontregelen. Tijd alleen kan hetzelfde doen. Er is geen vaste regel. Wel merk ik dat veilig, afgestemd contact iets doet wat ik alleen niet voor elkaar krijg.

Wat telt is voelen wat ik op welk moment nodig heb. Die nuance is er soms gewoon niet, of niet genoeg. Dan nemen mijn gedachten het over en proberen ze een oplossing voor het gevoel te bedenken.

Het zoeken zelf

En door de spanning moet het snel gaan. Ik begin te zoeken en te analyseren. Nieuwe methodes om stress los te laten, nieuwe inzichten, nog een boek, nog een kader.

Het ziet eruit als werken aan mezelf. Vaak is het een manier om maar niet in het lichaam te moeten duiken. De onrust houdt me daar weg en brengt me telkens terug naar mijn hoofd.

Wat helpt

Soms helpt het al om te weten dat de spanning niet blijft. Dan hoef ik niets op te lossen. Ik laat het even zijn en kijk gewoon toe.

Door mijn systeem te leren kennen weet ik ook beter wanneer ik mijn hulpbronnen moet aanspreken. Dat kan een wandeling in de natuur zijn, een huisdier, mensen die me dierbaar zijn of iets creatiefs.

Soms is het nog eenvoudiger. Oriënteren, dus rustig rondkijken en laten binnenkomen waar ik ben. Of het contact van mijn voeten met de vloer voelen. Zo krijgt mijn lichaam het signaal dat het hier veilig is.

Het helpt allemaal om telkens weer uit het hoofd en in het hier en nu te komen. Niet één keer en dan is het klaar. Telkens opnieuw.

Daar vind ik rust.

Hoe dit mijn werk vormt

Omdat ik bevriezing en die hoge spanning zo goed van binnenuit ken, herken ik ze ook bij de mensen die ik als somatisch therapeut begeleid. Ik kan die staat erkennen en tijd en ruimte geven, zodat iemand tot rust kan komen en zelf ontdekken wat er onder de spanning zit.

Wat ik daar bij mezelf tegenkom is een heel jong deel, uit een tijd die ik me cognitief niet herinner. Mijn lichaam herinnert het zich wel.

De ingang is het lichaam. Traag en met empathie contact maken met dat jonge kwetsbare deel, dat toen niet de tijd of de basisveiligheid kreeg om stress en prikkels gewoon te verwerken.

Ik doe dit werk niet alleen. Ik heb zelf begeleiding en supervisie, zodat ik er helder en aanwezig kan zijn voor wie bij mij komt.

Telkens opnieuw

Het vraagt tijd, moed en empathie voor jezelf om die basisveiligheid op te bouwen.

Er zijn nog dagen dat mijn hoofd overuren draait en ik pas later ontdek dat ik niet in verbinding stond met mijn lichaam, al worden het er minder en minder. Dan begin ik opnieuw. Voeten op de vloer. Rondkijken. Even wandelen in de natuur. En voelen wat er is, zonder het te moeten oplossen.

Meer lezen over GHIA? Mad in the Netherlands heeft er een uitgebreid Nederlandstalig dossier over.

Herken je jezelf in dit verhaal? De gratis Zenuwstelselscan geeft je in een paar minuten een helder beeld van waar jouw zenuwstelsel nu staat.

Dit hoef je niet alleen uit te zoeken. Lees meer over 1:1 sessies.