Emoties reguleren: hoe onderdrukte emoties zich vastzetten in je lichaam

“Ik weet niet waarom ik zo reageer, het was eigenlijk maar iets kleins.” Dat hoor ik heel vaak in mijn praktijk. Iemand vertelt over een moment waarop ze plots overspoeld werden door boosheid of verdriet, veel meer dan de situatie vroeg. Meestal gaat het dan niet over dat ene moment, maar over alles wat er al lag en nooit gevoeld mocht worden.

Een emotie begint in je lichaam

We denken vaak dat emoties iets zijn wat in ons hoofd gebeurt, maar eigenlijk begint elke emotie als een sensatie in het lichaam. Boosheid voel je bijvoorbeeld als warmte of druk in je borst of in je armen, verdriet eerder als een krop in je keel of iets zwaars rond je ogen. Pas daarna gaat je hoofd er een naam en een verhaal aan geven.

Dat is belangrijk om te weten, want het wil zeggen dat je een emotie ook via je lichaam kan bereiken en niet alleen door erover na te denken.

Wat er gebeurt als je emoties onderdrukt

Een emotie is eigenlijk energie die in beweging wil komen. Als ze er mag zijn, komt ze op en zakt ze ook weer af, vaak sneller dan je zou denken.

De meesten van ons hebben echter geleerd om emoties tegen te houden. Misschien omdat boosheid thuis niet veilig was, omdat verdriet als zwak werd gezien of omdat er gewoon geen ruimte voor was. Dus gaan we opspannen, we houden onze adem in, trekken onze schouders op of klemmen onze kaak op elkaar. Op dat moment beschermt je zenuwstelsel je daarmee, alleen blijft die energie wel in je lichaam zitten.

Peter Levine, de grondlegger van Somatic Experiencing, beschrijft hoe overlevingsenergie die niet kon afgerond worden in het lichaam blijft hangen en het systeem blijft activeren. Met onderdrukte emoties gebeurt eigenlijk iets gelijkaardigs. Na een tijd voelt die spanning gewoon normaal aan, of je merkt dat je niet zo veel meer voelt. Bij sommige mensen gaat dat richting functionele freeze, waarbij je wel blijft functioneren maar weinig nog echt binnenkomt.

Ik heb dat zelf ook lang gehad, alles leek onder controle maar mijn lichaam hield heel veel vast zonder dat ik het doorhad.

Waarom een trigger soms zo groot aanvoelt

Bij een trigger gaat er als het ware een deur open naar wat er al lag. Je reageert dan niet alleen op wat er op dat moment gebeurt, maar ook op alles wat je lichaam in gelijkaardige situaties heeft opgeslagen. Daarom kan een kleine opmerking zo veel losmaken en heb je soms het gevoel dat je jezelf even kwijt bent.

Je lichaam maakt namelijk geen onderscheid tussen toen en nu, dat geheugen werkt zonder woorden. Als je tolerantievenster dan ook nog smaller is door stress of vermoeidheid, ga je er nog sneller uit.

Emoties zitten in lagen

Wat ik in sessies heel vaak zie, is dat een emotie zelden alleen komt. Er liggen meestal verschillende lagen op elkaar.

Iemand komt bijvoorbeeld binnen met frustratie over een collega. Als we dan wat vertragen en gaan voelen wat er in het lichaam gebeurt, zit onder die frustratie soms iets anders, zoals het gevoel niet gezien te worden. Soms zit daar dan weer een ouder verdriet onder, of een angst om er niet bij te horen.

Dat wil niet zeggen dat boosheid altijd een dekmantel is. Vaak is boosheid zelf net wat er vastzit, een impuls om je te beschermen of een grens te trekken die er vroeger niet mocht zijn. Als je die boosheid in een veilige setting een stem geeft, voelt hoe ze in je armen of je kaak wil bewegen of hardop “nee” mag zeggen, dan merk je vaak dat je lichaam ruimte krijgt. Boosheid voelen en ze laten bewegen is iets anders dan uitvliegen, en het is net dat verschil waar regulatie zit.

Die lagen merk je ook in het lichaam. Eerst voel je misschien een gespannen kaak, daarna wat warmte in je borst en als je daar even bij blijft, een zwaarte in je keel.

Hoe je met Somatic Experiencing de lagen doorvoelt

Bij Somatic Experiencing gaan we niet graven of proberen we niet alles in één keer naar boven te halen. We werken telkens met een klein stukje, met wat je lichaam op dat moment laat zien.

We beginnen altijd met wat veiligheid. Dat kan een plek in je lichaam zijn die rustig aanvoelt, het contact met de stoel of iets in de ruimte waar je ogen graag op rusten. Die hulpbronnen zijn nodig, want zonder dat anker wordt voelen al snel te veel.

Van daaruit gaan we kijken naar een laag. Waar voel je het, hoe groot is het, is het warm of eerder strak? Je hoeft er nog geen naam op te plakken. Dan ga je even naar die spanning en weer terug naar wat rustig voelt, heen en weer. Zo leert je zenuwstelsel dat het een emotie kan voelen zonder overspoeld te worden.

Soms komt er dan een diepe zucht, wat trillen, warmte of tranen. Dat is je lichaam dat vastgehouden energie loslaat, op zijn eigen tempo en zonder dat je iets moet forceren. Vaak wordt daarna de volgende laag zichtbaar en zo werk je stap voor stap verder naar beneden.

Emoties reguleren gaat voor mij dus niet over ze onder controle houden, maar over je zenuwstelsel leren dat het een emotie kan voelen, kan dragen en ook weer kan laten gaan.

Een kleine oefening om mee te beginnen

Merk je de volgende keer dat je getriggerd bent, probeer dan eens het volgende. Zet je voeten op de grond en voel even het contact, een vorm van gronding. Vraag jezelf dan niet af waarom je je zo voelt, maar waar je het voelt in je lichaam. Beschrijf het voor jezelf in eenvoudige woorden, warm, strak, druk, wat er ook komt.

Kijk daarna even rond in de ruimte en laat je ogen rusten op iets wat je aangenaam vindt. Ga dan terug naar die sensatie en kijk of er iets veranderd is, ook al is het maar een klein beetje.

Je hoeft er niets mee op te lossen. Je laat je lichaam gewoon weten dat het er mag zijn.